Kryengritësi dhe Tirani

In op/ed

BLERIM LATIFI

Homazh për Azem Bejtën, në 93-vjetorin e vdekjes
Në përfundim të Luftës së Parë Botërore ishte një kohë e zymtë për Kosovën. Ishim pa miq, pa zë, të harruar, e të vetmuar përballë një pushtuesi të pamëshirshëm, Serbisë monarkiste. Në atë kohë dy burra vendosën të mos rrinë duarkryq, të mos pajtohen me fatin e nënshtrimit e të harrimit. Ata ishin Azem Bejta dhe Hasan Prishtina. Njëri me pushkë, tjetri me diplomaci, në kushte ekstremisht të vështira politike, bënë atë që aso kohe gati ishte e pamundur. Ata themeluan lëvizjen kombëtare për çlirimin e Kosovës. Të gjithë të tjerët më pas, që punuan e luftuan për lirinë e Kosovës, ecën në shtigjet e hapura prej tyre.
Komiteti “Mbrojtja Kombëtare e Kosovës”, me seli në Shkodër, ishte organizata e parë serioze politike që mori përsipër ta mbajë të gjallë çështjen e Kosovës brenda Kosovës së pushtuar, në politikën e Tiranës dhe në diplomacinë ndërkombëtare. Një mision ky, pothuajse i pamundur në rrethanat e kohës, e që ushqehej vetëm nga idealizmi i pathyeshëm i patriotëve të këtij komiteti.
Si krahu i armatosur i Komitetit, Azem Bejta me çetat e tij, padyshim që kishte punën më të vështirë. Ai duhej të ndërtonte brenda Kosovës strukturat e rezistencës së armatosur kundër pushtetit serb, në kushtet e vetëdijes së pazhvilluar kombëtariste, të varfërisë ekstreme ekonomike dhe analfabetizmit pothuajse të plotë të popullatës. Duheshin armë parasegjithash. Në një rast të turpshëm xhandarët e kryebanditit të Tiranës zyrtare, Ahmet Zogut, kishin konfiskuar në portin e Durrësit një kontingjent armësh të blera në Itali nga Komiteti e të destinuara për rezistencën në Kosovë. Ky veprim ishte një nga shërbimet e shumta që Zogu u bëri aleatëve të tij në Beograd.
Por humbjet, kurthet, intrigat dhe korrupsioni nuk e mposhtën Azem Bejtën. Edhe atëherë kur shumë kryengritës, krerë dhe bajraktarë u dorëzuan, ikën në Shqipëri, apo hoqën dorë nga rezistenca, Azem Bejta mbeti në Kosovë për ta vazhduar atë. I vetëm, por mbeti. Gjithmonë ishte dikund sa për t’ia futur ankthin xhandarit apo poreznikut serb që e rjepte me taksa shqiptarin e mbytur në varfëri, por në shumë raste edhe imamëve të shkolluar në medrestë e finanuara prej Pashiqit, që të përhapin tregimin për Anadollin si tokë e bekuar e cila po i pret shqiptarët muslimanë të Kosovës.
Për pesë vite rresht, betejë pas beteje, Azem Bejta ia kishte dalë ta kthente Drenicën në një zonë ku strukturat e pushtetit serb ose nuk ekzistonin fare ose funksiononin minimalisht. Në këtë mënyrë ai e kishte bërë të prekshme për njerëzit idenë e lirisë, e rrjedhimisht edhe besimin dhe aspiratën për të. Kishte themeluar vetëdijen kosovare për lirinë. Prandaj Azem Bejta është hero, në kuptimin që këtij koncepti i jep Hegeli, pra një personalitet që me veprimet e tij ndihmon në përparimin e vetëdijes njerëzore për lirinë. Padyshim Azem Bejta është heroi më i madh në historinë e Kosovës.
Pasi ia kishte shkatërruar sistemin e xhandarmërisë qeveria e Beogradit vendosi të ndërmarrë masat ekstreme kundër Azem Bejtës: vënien në përdorim të ushtrisë. Me 15 korrik 1924 mijëra trupa, të ardhura nga garnizonet e Nishit, Shkupit e Prishtinës, të pajisura me artilerinë më të rëndë për kohën, rrethuan komunën e Prekazit, atë që aso kohe quhej “Shqipnia e Vogël”. Brenda pak orësh gjithçka u shndërrua në tokë të djegur. Mbi 100 njerëz u vranë, e dhjetra të tjerë u plagosën. Axha im Arifi, që aso kohe ishte 10 vjeçar, na tregonte se si shtëpitë lëkundeshin nga presioni i goditjeve të topit të madh, i cili bombardonte Galicën nga vendi ku sot ndodhet shkolla e Prekazit. “Rrinim në bodrumin e sh’pisë, por era e barotit dhe fushave e maleve që kishin marrë flakë arrinte deri aty”, tregonte ai mes tjerash.
Në mbrëmjen e asaj dite tragjike, një grusht burrash, duke çarë përmes pozicioneve të ushtrisë që ishte kudo, mbartnin mbi supe prijësin e tyre të plagosur për vdekje, në rrugën e gjatë për të kaluar në Shqipëri. Dëshmitarët e atij rrugëtimi të rëndë kanë treguar për dhimbjen dhe dëshpërimin e pakufishëm të atyre netëve. Prijësi karizmatik i kaçakëve po shuhej dhe bashkë me të edhe shpresa për liri. Në horizontin e Kosovës nata e errët e robërisë, sërish, shfaqej e pafundme, e tirani i gjithëfuqishëm. Diku Frojdi flet për tronditjen e dramës që përjetojnë anëtarët e grupit në momentin që humbin prijësin e tyre. Duke i parë të thyer luftëtarët e tij, Azem Bejta, edhe duke dhënë shpirt, u thoshte herë pas here: “mos u tutni, a jeni me babën”. Në çastet e fundit kërkon që trupi i tij, në asnjë mënyrë, të mos bjerë në duart e serbëve. Nga kohërat që nuk mbahen mend, tiranët e kanë pasur zakon që të organizojnë spektakle publike me trupat e rebelëve të vrarë. I ekspozonin shesheve, i masakronin dhe i përdhosnin trupat e tyre. Në studimin e tij “Disiplinë dhe Ndëshkim” Michel Foucault shpjegon se përmes këtij rituali tirani synonte ta vizuelizonte, ta bënte të dukshëm, pushtetin e tij të pathyeshëm. Në Iliadën e Homerit e gjejmë situatën në të cilën Akili i pamëshirshëm, me karrocën e kuajve, tërheq zvarrë para mureve të Trojës trupin e vrarë të Hektorit, ndërsa Kadare, në novelën e tij “Kamarja e Turpit”, na jep një rrëfim të shkelqyeshëm letrar të këtij rituali poshtërimi. Kokën e prerë të Ali Pashë Tepelenës, e bartin, në një rrugë të gjatë e të mundimshme, prej qindra kilometrash, për ta dërguar në Stamboll vetëm për kënaqësinë e tiranit osman. Natyrisht, si një kryengritës i përjetshëm, Azem Bejta e njihte këtë ritual të moçëm të tiranëve, prandaj nuk donte që kënaqësinë e këtij rituali t’ia mundësonte tiranit në Beograd. Dhe dëshira e tij e fundit u përmbush. Xhandarët dhe naçallnikët serbë e kërkuan me muaj e vite, por nuk e gjetën kurrë trupin e Azem Bejtës. Sekreti për varrimin e tij, në varrin më të thellë në botë, në shpellën vertikale të Perqevës, 70 metra të thellë, u ruajt me besnikëri të plotë nga ata që e dinin. Ruajtja e sekretit ishte një betejë për fuqinë e simbolit. Duke e gjetur trupin e Azem Bejtës tirani serb donte të konfirmonte pushtetin e tij, jo vetëm mbi jetën e atyre që kishin guxuar t’i kundërviheshin, por edhe mbi vdekjen e tyre. Duke mos e gjetur askush nuk do t’i besonte lajmit të tij se e ka vrarë kryengritësin. Kështu do të merrte jetë misteri dhe miti për të dhe duke u kthyer në mister e mit Azem Bejta, edhe i vdekur, do të vazhdonte shërbimin ndaj idesë së lirisë. Dhe kështu ndodhi. Mitet e lirisë gjithmonë e kanë një funksion : ta bëjnë të përkohshëm dhe të tejkalueshëm realitetin e vrazhdë të robërisë. Mitet e lirisë janë rojtarë të njërit prej dimensioneve më të rëndësishme të qenies njerëzore, rebelimit dhe kryengritjes. Pa këtë dimension njeriu pushon të jetë i tillë. Filozofi francez Alber Kamy e thoshte tek filozofia e revoltës se “çdo akt i rebelimit është apel për esencën e qenies së njeriut”. Ky akt, gjithmonë, nisë me atë që Hegeli e quante guximi për ta mposhtur frikën nga vdekja, këtë instrument psikopolitik të tiranëve e diktatorëve, që ka për qëllim ta përjetësoj skllavërimin. Mposhtja e kësaj frike është hapi i parë drejt lirisë.
Për pothuajse një shekull në Kosovë Serbia ishte një sundimtar që ushtronte pushtetin mbi jetën dhe vdekjen tonë dhe këtë gjendje e paraqiste si fat përfundimtar të kësaj toke. Azem Bejta ishte i pari që guxoi të ndërtonte një narracion tjetër për Kosovën, narracionin e lirisë, sepse të tillë janë heronjtë, së paku që nga Greqia e lashtë: ata nuk i binden fatit të perëndive. As të qiellit as të tokës.
Sot, në 93 vjetorin e rënies së Azem Bejtës, në kryeqytetin e Kosovës së lirë, mungon një monument në nderim të tij, sa do i thjeshtë, por artistikisht i qëndrueshëm. Ndoshta për arsye se sheshet tona janë zënë nga statujat e krijuara prej skulptorëve, tanimë të plakur, të socrealizmit enverist. Këto statuja janë pa vlera estetike, por janë vënë aty për të kënaqur kiqin politik, idealin estetik të të gjithë politikanëve, e të të gjitha lëvizjeve dhe partive politike, siç e quan Kundera në veprën e tij e madhe “Lehtësia e padurueshme e qenies”.

 

You may also read!

Horoskopi ditor, e hënë 24 korrik 2017

Dashi Merkuri do ndikoje mjaft pozitivisht gjate kësaj dite ne jetën tuaj ne çift. Nëse jeni te martuar do

Read More...

Si ta shmangni helmimin nga ushqimi i shpejtë?

Së fundi, franshiza e ushqimit të shpejtë, Chipotle, u detyrua ta mbyllë një restorant në Virginia të SHBA-ve pas

Read More...

Ministri gjerman: Erdogani po rrezikon marrëdhëniet e vjetra Gjermani-Turqi

Presidenti i Turqisë, Recep Tayyip Erdogan, është duke i vënë në rrezik marrëdhëniet e vjetra shekullore të Turqisë me Gjermaninë, ka

Read More...

Leave a reply:

Your email address will not be published.

Mobile Sliding Menu